Analiz

Başbakan Recep Tayyip Erdoğan beraberinde yedi bakanla birlikte Rusya'ya tarihi bir çıkarma yaptı. AK Parti hükümetinin iktidara geldiğinde belirlediği "komşularla sıfır sorun" yaklaşımı Rusya'da stratejik ortaklığa dönüştü. Rusya Devlet Başkanı Dmitri Medvedev'in Mayıs ayında Ankara'ya gerçekleştirdiği ziyarette kurulan "Üst Düzey İşbirliği Konseyi" (ÜDİK) Moskova'da ikinci toplantısını gerçekleştirdi. İkili ticaretten enerjiye, tarımdan sanayiye, turizmden dış politikaya kadar tüm konular masaya yatırıldı. Moskova ve Ankara hükümetleri arasında 16 Mart 1921'de imzalanan "Dostluk ve İşbirliği Anlaşması" (Moskova Anlaşması) ile belirlenen Türkiye'nin doğu sınırları, tam 90 yıl sonra aynı gün vizesiz geçişlere açıldı. →

Yurtdışını mesken tutmuş vatandaşlarımızın oy kullanmasını büyük çapta engelleyen yalnızca gümrük girişlerinde sandık bulundurma uygulamasının sebebini hep merak ederdim; sağolsun Milliyet gazetesi zihnimi açıklığa kavuşturdu. Meğer sebep çok basitmiş: Yurtdışında yaşayan her seçmen oy kullansa bundan iktidar partisi kârlı çıkarmış... →

Sovyetler'in acımasız bir şekilde varlığını inşa ettiği etnik parçalanmalar ve çatışma alanlarından biri daha yeniden patlak verdi. Fergana Vadisi'nin masum insanları yine kirli bir oyuna kurban. Orta Asya coğrafyasının en verimli topraklarında birbiri içine katılmış toplulukların 1990'da ilk karşı karşıya gelmelerinde bine yakın kişi hayatını kaybetmiş ve Sovyet askerleri bölgeye gelerek olaylara müdahale etmişti.

Andican'da Mayıs 2005'de ayaklanan halk Özbekistan Cumhurbaşkanı İslam Kerimov'un sert müdahalesi ile karşılaşmış, halkın üzerine açılan ateş sonucu henüz tam rakam belirlenemeyen ikinci bir yangın çıkmıştı. Kerimov, ABD başta olmak üzere batılı ülkeler ilişkileri kesmiş, ABD askeri üssü Hanabad'ı kapatmış, Rusya ve Çin'le stratejik ortaklığa doğru ilerleyen bir dış politikaya yönelmişti. Bölgeye gerçekleştirdiğimiz ziyarette olaya tanıklık edenlerin titreyen sesleri ile anlattıkları hikayeleri unutmak mümkün değil. Gizli bir el, maskeli gruplar, iki tarafa da ateş eden vicdani kalmamış canavarlar. Özbekistan'dan kaçarak Kırgızistan'a sığınmaya çalışan yaşlı, kadın, çoluk çocuk ve binlerce masum. Sonrasında Kerimov'un olaylara müdahalesindeki sert tutumundan dolayı BM'den basit bir kınama... Bölgede oyunu kuranlar, olayların üzerine kanlı bir perde çekmekle yetindi. →

İran nükleer sorunu, İsrail'in insani yardım gemisine düzenlediği operasyon ve Kore krizi gibi üç önemli gündemin ağırlığı ile İstanbul'da toplanacak Asya'lı liderler, bölgede işbirliği ve güven artırıcı önlemler için yoğun müzakerelerde bulunacak.

Rusya'nın çok kutuplu dünya talebi ile eş zamanlı olarak Türkiye'nin son yıllarda geliştirdiği sıfır sorunlu dış politika anlayışı, Asya bölgesinde yeni işbirliklerinin kapısını araladı. ABD ve NATO'nun tek yönlü müdahalesinden çok, bölge ülkelerinin inisiyatif üstlenmesi bölgede dev sorunların çözümünde alternatif oluşturuyor. Rusya ve Çin'in birlikte Kore krizine müdahalesi, Türkiye'nin Brezilya ile birlikte İran nükleer sorununa çözüm üretmesi, Ankara'nın Hindistan-Pakistan ve Afganistan üçgeninde sorunların çözümünde aracı olması, Ortadoğu sorunlarının çözümünde Rusya ve Türkiye'nin geliştirdiği farklı politikalar son dönemde ortaya konan çabalardan bir kaçı. →

Siyasi, ticari, ekonomik, kültürel ve diğer alanlarda ortaklıklarını yeni anlaşmalarla stratejik boyuta taşıyan Moskova ve Ankara safları kıskandıracak ölçüde sıklaştırdı. Rusya Devlet Başkanı Dmitri Medvedev’in Ankara temaslarında bir kez daha teyit edilen 100 milyar dolar ticaret hedefi, enerji alanında 25 milyar dolarlık yatırımla pekiştiriliyor.

İdeolojik temelli dış politika anlayışından reel politik bakış açısına dönüşüm yapan Kremlin, NATO’nun genişlemesi, füze kalkanı ve renkli devrim prangalarından kurtularak hızlı bir diplomasi trafiği başlattı. Son altı aydır Rusya Devlet Başkanı Dmitri Medvedev’i Moskova’da görmek neredeyse imkansız. Türkiye’de Cumhurbaşkanı Abdullah Gül’ün öncülüğünde başlayan, başbakan Recep Tayyip Erdoğan’la devam eden ‘sıfır sorunlu dış politika’ yaklaşımı Dışişleri Bakanı Ahmet Davutoğlu’nun katkıları ile zirve yaptı. Medvedev’in Türkiye ziyaretinde imzalanan 17 anlaşma ve Üst Düzey İşbirliği Konseyi’nin (ÜDİK) kuruluşunda bu eş zamanlı açılımın sinerjik katkısı büyük. Rusya Başbakanı Vladimir Putin’in öncülüğünü yaptığı çok kutuplu dünya hedefi artık söylemden, realiteye geçiyor. →

Kırgızistan'ın Talas kentinde önceki gün başlayan ve başkent Bişkek'i etkisi altına alan muhalif gösteriler şehri savaş alanına çevirdi. Resmi rakamlara göre 75 kişinin öldüğü ve binden fazla kişinin yaralandığı gösteriler sonunda Cumhurbaşkanı Kurmanbek Bakiyev başkenti terk etmek zorunda kaldı. Muhalif lider Roza Otunbayeva'nın kurduğu geçici hükümet Bişkek'te kontrolü ele geçirirken, altı ay içinde düzenin sağlanması ve yeni anayasa ile birlikte seçimlere gidilmesi hedefleniyor.

Muhalif liderlerin Rusya'dan destek aldıklarını açıklaması Moskova'dan yalanlansa da, Rusya Başbakanı Vladimir Putin'in Bakiyev'i devrik lider Askar Akayev'in hatalarını tekrarlamakla suçlaması ve Rusya Devlet Başkanı Dmitri Medvedev'in yaşanan olayları halkın gazabı olarak nitelemesi Rusya'nın 'karşı devrime' en azından karşı olmadığını gösteriyor. Nitekim Putin'in muhalif lider Otunbayev'i arayarak insani yardım sözü vermesi bu çerçevede değerlendirilebilir. Yaşanan olaylarda konut giderlerinin iki üç misline çıkması, yerel kurultayların toplanmasına izin verilmemesi ve muhalif liderlerin tutuklanması gibi bir dizi gerekçe sıralanabilir. →

Rusya'nın başkenti Moskova'da Lubyanka ve Park Kulturı metro istasyonlarına yönelik dün sabah gerçekleştirilen saldırılarda ölü sayısı 39'a, yaralı sayısı da 70'e yükseldi. Sabah erken saatlerde milyonlarca Moskovalı'nın işe gitmek için kullandığı metro istasyonlarında 40 dakika ile meydana gelen patlamalar güvenlik zaafiyeti ile ilgili tartışmalara neden olurken, saldırının arkasında Kafkas kökenli vatandaşların olduğu yönündeki değerlendirmeler ağırlık kazandı. Rusya İstihbarat Teşkilatı FSB iki saldırıyı da Kafkas kökenli kadın intihar eylemcilerinin gerçekleştirdiğini ve toplam 6 kg TNT kalıbının kullanıldığını açıkladı. Kadın intihar eylemcilerine yardım ettikleri belirlenen iki Slav kökenli bayanla, bir erkek aranıyor. →

ABD Dışişileri Bakanı Hillary Clinton, Rus meslektaşı Sergey Lavrov'la birlikte Washington-Moskova hattında ilişkilerde yeni bir sayfa açılmasının mimarı. ABD Başkanı  Barack Obama'nın göreve gelmesinin ardından başlayan sıcak ilişkiler, nükleer silahsızlanma anlaşmasında mutabakat sağlanması ve füze kalkanı programında değişiklik çalışmaları ile ivme kazandı. Rusya'nın Afganistan operasyonunda lojistik destek sağlama sözü ve İran nükleer programının sonlandırılması için uygulamaya konacak yaptırımlara Moskova'nın yeşil ışık yakması ilişkileri pekiştirdi. Ukrayna'da Rusya yanlısı bir yönetimin iktidara gelmesinin ardından NATO'nun Rusya'nın arka bahçesine kadar genişleyemeyecek olması Moskova'yı memnun ederken, İran'ın hava savunmasını güçlendirecek S-300 füze savunma sisteminin Tahran'a hemen verilmeyecek olması da İsrail ve ABD'yi tatmin etti. →

Soğuk Savaş’ın bitiminden bu güne geçen 20 yılda güvenlik algısı ciddi değişikliğe uğradı. Doğu ile Batı arasındaki çatışma sona erdi. Artık Rusya ve NATO’nun çıkarları pek çok alanda kesişiyor. NATO’nun Kremlin’e kapılarını açmasının zamanı geldi.

Günümüzde Almanya’da NATO’nun geleceği, önümüzdeki dönemde uygulayacağı strateji ve Rusya’nın nasıl bu birliğe dâhil edileceği gibi önemli konular hiç  tartışılmıyor. Berlin bu açıdan ne kanaat önderliğine soyunuyor ne de uluslararası alanda bir tartışma başlatıyor. Bu da birliğin diğer üyeleri arasında Almanya’nın NATO ile ilgili tartışmalardan korktuğu ve birliğin geleceğine katkıda bulunamayacağı şüphesini uyandırıyor. →

Rusya Başbakanı Vladimir Putin sıklıkla yaptığı kaçamaklarından birini daha yaparak Sibirya'nın Hakasya Cumhuriyeti'ne gitti. Hakasya'nın 2 bin metrenin üzerindeki Karataş yaylalarında ata binen ve çay içen Putin yorgunluk attı. Putin'in bir hafta önce gerçekleştirdiği kısa tatille ilgili fotograflar ise bugün servise kondu. Judo yapan, silah kullanan, kaplan avlayan ve buz gibi sulara dalan Rusya başbakanı için yerel kürklerle at üzerinde dolaşmak dinginlik kaynağı.

On yıldır Rusya'nın iç ve dış politikalarında etkin olan Putin'i son günlerde fazlası  ile memnun eden iki gündem var: Ukrayna'da Rusya yanlısı bir yönetimin iktidara gelmesi ve Gürcistan muhalefeti ile yeni iletişim kanallarının kurulması. Ukrayna Cumhurbaşkanı Viktor Yanukoviç Moskova temaslarında Rusya ile tüm alanlarda yeni bir sayfa açmaya hazır olduklarını söyledi. Putin de Yanukoviç'i Belarus ve Kazakistan'la birlikte oluşturulan gümrük birliğine davet etti. →

Ortadoğu’dan sonra dünyanın ikinci büyük enerji kaynaklarının bulunduğu Hazar ve çevresinde enerji oyunu yeniden kuruluyor. Soğuk Savaş döneminde Rusya üzerinden Avrupa pazarlarına ulaşım yollarının, Sovyetler Birliği’nin dağılmasının ardından Türkiye ve İran’la çeşitlenen çıkış yolu alternatiflerine şimdi Çin de eklendi. Tüm dünya küresel krizle boğuşurken büyümeye devam eden Çin artık yakın komşusu Türkmenistan’dan doğrudan doğalgaz alacak. →

Türkiye Dışişleri Bakanı Ahmet Davutoğlu ve Ermenistan Dışişleri Bakanı Eduard Nalbandiyan, diplomatik ilişkilerin başlamasını ve sınırın açılmasını öngören tarihi protokole imza koydu. İmza töreninde ABD Dışişleri Bakanı Hillary Clinton, Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov, Fransa Dışişleri Bakanı Berdnard Kouchner, Slovenya Dışişleri Bakanı Samuel Zboger ve Avrupa Birliği Dış Politika Komiseri Javier Solana hazır bulundu. Türkiye’yi komşuları ile tüm sorunlarını çözmüş bir ülke konumuna yükselten protokole, ABD ve Avrupa Birliği’nin yanı sıra Rusya’nın da tam destek vermesi problemin çözümünde ilerleme sağlanacağının önemli bir göstergesi olarak görülebilir. →

Rusya Siyasi Araştırmalar Merkezi uzmanı Sergey Miheyev, Türkiye ve Ermenistan arasındaki ikili ilişkilerin artmasının öncelikle Erivan için önem arzettiğini kaydetti. Rus uzman, Ermenistan’ın içinde bulunduğu şartlardan çıkışının Türkiye ile anlaşmaktan geçtiğini söyledi. →

Sovyetler Birliği’nin dağılmasının ardından Bağımsız Devletler Topluluğu (BDT) altında arka bahçesini toparlamaya çalışan Moskova, ‘yaramaz çocuklar’ Ukrayna ve Gürcistan nedeni ile istediği hedefe ulaşamadı. Ekonomik ve askeri alanda derinleşme sağlayamayan BDT’den Gürcistan resmen ayrıldı. 8 Ağustos’da Gürcistan’la gerçekleşen savaş ve ardından iki ayrılıkçı bölgenin bağımsızlıklarının tanınması, Rusya’nın arka bahçesinde taşları yerinden oynattı. Gürcistan’a destek sağlamakla suçlanan Kiev, Rusya devlet başkanı Dmitri Medvedev’in ‘Rus düşmanlığı yapıyorsunuz.’ eleştirisine maruz kaldı. NATO’ya üye olmak için yola çıkan iki Cumhuriyet, şimdi kaybedilmiş ülkeler listesinde yer alıyor. Kremlin, önümüzdeki dönemde listenin genişleyecek olmasından endişe ediyor.

 →

Putin'in Türkiye ziyareti ve imzalanan anlaşmalar, bazı kesimlerde Türkiye-Rusya yakınlaşmasının Türkiye-AB ilişkilerine alternatif olabileceği yorumlarının yapılmasına neden oldu.

 →

Onlarca farklı kimlik ve kültürün iç içe yaşandığı Kafkaslar’da çatışma ve silah sesi tarih boyunca eksik olmadı. Rusya’nın Çeçenistan ayrılıkçı birliklerine karşı yürüttüğü operasyonlar, Ermenistan’ın Azerbyacan’ı işgali, Gürcistan’ın Güney Osetya ve Abhazya ayrılıkçı bölgelerinin merkezle bağlarını kopararak bağımsızlıklarını ilanı Sovyetler’in dağılmasının ardından yaşanan on binlerce insanın ölümüne ve milyonlarca insanın da göçmen konumuna düşmesine neden olan savaşlardan bir kaçı. →

Ankara’ya tarihi bir ziyaret gerçekleştiren Rusya başbakanı Vladimir Putin ve Türkiye başbakanı Recep Tayyip Erdoğan 20 anlaşmaya imza atarak, iki ülke ilişkilerinde yeni bir entegrasyon sürecini başlattı. Enerji’den, ticarete, gümrükten bilime, teknolojiden uzaya kadar imzalanan onlarca anlaşma Ankara’nın Kuzey Komşusu’na verdiği güvenin ürünü. Moskova, artık enerji kavşağında stratejik bir ülke konumuna yükselen Ankara’yı, ‘güvenilir ortak’ olarak tanımlıyor. İlk testini geçen yıl Kafkas Savaşı’nda Karadeniz’e NATO gemilerinin girmesine izin vermeyerek başaran Ankara, bölgedeki sorunun çözümünde tarafsız tutumu ile de takdir toplamıştı. →

NATO’nun genişlemesi ve ABD’nin doğu avrupaya yerleştirmeyi planladığı füze kalkanı projelerinin tetiklediği eski Varşova Paktı’nın canlandırılması ile ilgili çalışmalara Rusya hız verdi. Rusya ile birlikte Belarus, Ermenistan, Kazakistan, Tacikistan, Kırgızistan ve Özbekistan’ın oluşturduğu Kollektif Güvenlik Anlaşması Örgütü (KGAÖ) gayri resmi zirvesi Bişkek’te gerçekleşiyor. Tabiat harikası Isık Göl’de bir araya gelen liderlerin gündeminde NATO’nun alternatifi olarak kurulan ‘hızlı hareket birliği’ var. Rusya devlet başkanı Dmitri Medvedev’in onayladığı ‘2020 Ulusal Güvenlik Politikası’nda, -en az NATO kadar güçlü- askeri birliğin oluşturulması, ivedilikle uygulanacak program olarak tanımlanıyor.

 →

Azerbaycan ile Ermenistan arasındaki Yukarı Karabağ sorununun çözüm sürecine ilişkin Zaman'a konuşan AGİT Minsk Grubu'nun FransızEşbaşkanı Bernard Fassier, ilk aşamada Ermenistan'ın, işgal ettiği Karabağ çevresindeki bölgeleri boşaltarak Azerbaycan'a geri verme-sinin öngörüldüğünü anlattı. Fassier, Türkiye'nin, Bakü ile yakın ilişkileri nedeniyle çözümde arabulucu olamayacağını da savundu. →